12: Obair Dhian: Torthaí Maith san Ardteistiméireacht (Leaving Cert Irish): Revision Notes
12: Obair Dhian: Torthaí Maith san Ardteistiméireacht
Pictiúr 1: Cruinniú leis an gComhairleoir Gairmthreorach
Sa phictiúr seo, tá Aoife ina suí leis an Uasal Ó Briain, an comhairleoir gairmthreorach. Tá siad ag plé cúrsaí ollscoile agus tá Aoife ag lorg eolais faoi chúrsa ceimice in Ollscoil na hÉireann, Gaillimh.
In this picture, Aoife is sitting with Mr Ó Briain, the guidance counsellor. They are discussing university courses and Aoife is looking for information about a chemistry course in NUI Galway.
Dar leis an Uasal Ó Briain, ní mór di obair chrua a dhéanamh mar go bhfuil ceithre chéad pointe ag teastáil uaithi chun áit a fháil ar an gcúrsa.
According to Mr Ó Briain, she must work hard as she needs 400 points to secure a place on the course.
Frása Úsáideach – Useful Phrase
- Dar le / Dar leis / Dar lena = According to
Used when reporting someone’s opinion.
Pictiúr 2: Cuireadh chuig an Dioscó

Sa dara pictiúr, feicimid Aoife agus Niamh i gclós na scoile. Tá beirt bhuachaillí ag imirt cispheile taobh thiar díobh.
In the second picture, we see Aoife and Niamh in the schoolyard. Two boys are playing basketball behind them.
Tugann Niamh cuireadh d’Aoife dul chuig an dioscó, ach diúltaíonn Aoife mar go bhfuil an iomarca obair bhaile le déanamh aici.
Niamh invites Aoife to go to the disco, but Aoife refuses because she has too much homework to do.
Pictiúr 3: Glaoch ón gCara
Sa tríú pictiúr, faigheann Aoife glaoch óna cara Liam. Iarrann sé uirthi dul go dtí an phictiúrlann. Tá scannán nua ar siúl sa Savoy agus tá sé ag tosú ar a hocht a chlog.
In the third picture, Aoife receives a call from her friend Liam. He asks her to go to the cinema. A new film is showing in the Savoy and it starts at eight o’clock.
Deir Aoife go bhfuil brón uirthi ach nach féidir léi dul mar go bhfuil aiste le scríobh aici don scoil.
Aoife says she is sorry but she cannot go because she has an essay to write for school.
Pictiúr 4: Ag Staidéar go Dian

Sa phictiúr seo, tá Aoife ag staidéar go dian ina seomra codlata. Tá leabhair agus nótaí scaipthe timpeall uirthi.
In this picture, Aoife is studying hard in her bedroom. Books and notes are spread around her.
Sa chistin, tá a tuismitheoirí ag caint fúithi. Tá a hathair buartha go bhfuil sí róghnóthach, ach dar lena máthair is cailín ciallmhar í agus tá a fhios aici cad atá á dhéanamh aici.
In the kitchen, her parents are talking about her. Her father is worried she is too busy, but her mother believes she is sensible and knows what she is doing.
Pictiúr 5: Lá na dTorthaí
Lá na dtorthaí atá ann agus tá ceithre chéad caoga pointe gnóthaithe ag Aoife. Tá gliondar an domhain uirthi.
It is results day and Aoife has achieved 450 points. She is absolutely delighted.
Molann a teaghlach í go hard na spéire agus deir Niamh go raibh an rath tuillte aici mar rinne sí sár-iarracht i rith na bliana.
Her family praise her highly and Niamh says she deserved her success because she made a great effort during the year.
Pictiúr 6: Clárúchán san Ollscoil
Sa phictiúr deireanach, tá Aoife i mbun clárúcháin dá cúrsa ceimice in Ollscoil na hÉireann, Gaillimh.
In the final picture, Aoife is registering for her chemistry course in NUI Galway.
Ba bhóthar fada é ach tá sí sásta go bhfuil sí ag a ceann scríbe anois.
It was a long road but she is happy she has reached her destination.
Ceisteanna faoin Sraith Pictiúr
| Ceist | English | Freagra Samplach | Sample Answer |
|---|---|---|---|
| Cén cúrsa a bhí Aoife ag iarraidh a dhéanamh? | What course did Aoife want to do? | Bhí sí ag iarraidh staidéar a dhéanamh ar an gceimic. | She wanted to study chemistry. |
| Cén fáth nach ndeachaigh sí chuig an dioscó? | Why didn’t she go to the disco? | Mar go raibh an iomarca obair bhaile aici. | Because she had too much homework. |
| Cén fáth nach ndeachaigh sí go dtí an Savoy? | Why didn’t she go to the Savoy? | Mar go raibh aiste le scríobh aici. | Because she had an essay to write. |
| Cé mhéad pointe a ghnóthaigh sí? | How many points did she achieve? | Ghnóthaigh sí ceithre chéad caoga pointe. | She achieved 450 points. |
| Cá ndeachaigh sí tar éis na dtorthaí? | Where did she go after the results? | Chuaigh sí go hOllscoil na hÉireann, Gaillimh. | She went to NUI Galway. |
| An raibh a tuismitheoirí buartha? | Were her parents worried? | Bhí a hathair buartha ach bhí a máthair muiníneach aisti. | Her father was worried but her mother was confident in her. |
Gramadach (Grammar)
1. Ní mór + réamhfhocal (Expression of necessity)
- Ní mór di staidéar a dhéanamh – She must study
- Ní mór dó dul abhaile – He must go home
Used to express obligation.
2. An Tuiseal Ginideach (Genitive Case)
Shows possession.
- Athair Aoife – Aoife’s father
- Lá na dtorthaí – Day of the results
- Ollscoil na hÉireann – University of Ireland
3. Iarr + ar (Verb + Preposition)
- Iarrann sé uirthi – He asks her
- Iarrann siad orainn – They ask us
Some verbs require specific prepositions.
Foclóir (Vocabulary)
Oideachas (Education)
- Ceimic – Chemistry
- Cúrsa – Course
- Ollscoil – University
- Aiste – Essay
- Scrúduithe – Exams
- Torthaí – Results
- Pointí – Points
- Clárúchán – Registration
Tréithe (Qualities)
- Dícheallach – Hardworking
- Ciallmhar – Sensible
- Buartha – Worried
- Sásta – Happy
Rath (Success)
- Gnóthaithe – Achieved
- Sár-iarracht – Great effort
- Gliondar an domhain – Absolutely delighted
- Ceann scríbe – Destination
Leid don Bhéaltriail – Oral Exam Tip
-
Úsáid abairtí iomlána.
Use complete sentences. -
Tabhair cúiseanna (mar go…, toisc go…).
Give reasons (because…, since…). -
Cuir do thuairim in iúl (dar liom, is dóigh liom).
Express your opinion (in my opinion, I think). -
Déan nasc idir an scéal agus do shaol féin.
Make a connection between the story and your own life.
Ceisteanna don Bhéaltriail: Oral Exam Questions
D’fhéadfadh an scrúdaitheoir ceisteanna ginearálta a chur ort faoi oideachas agus staidéar. Seo roinnt samplaí le freagraí leathnaithe:
1. An bhfuil sé ar intinn agat freastal ar an ollscoil?
Do you plan on going to university?
Freagra samplach:
Tá, tá sé ar intinn agam freastal ar an ollscoil tar éis na hArdteistiméireachta. Tá suim mhór agam i gcúrsaí eolaíochta, go háirithe sa cheimic. Cosúil le hAoife sa sraith pictiúr, tá mé ag obair go dian chun na pointí riachtanacha a fháil.
Yes, I plan to attend university after the Leaving Cert. I have a strong interest in science, especially chemistry. Like Aoife in the picture sequence, I am working hard to get the required points.
2. Cad iad do phleananna tar éis na hArdteiste?
What are your plans after the Leaving Cert?
Freagra samplach:
Tar éis na hArdteiste, ba mhaith liom freastal ar Ollscoil na hÉireann, Gaillimh nó ar ollscoil eile in Éirinn. Tá súil agam cúrsa a dhéanamh a thabharfaidh deis mhaith fostaíochta dom amach anseo.
After the Leaving Cert, I would like to attend NUI Galway or another university in Ireland. I hope to do a course that will give me good employment opportunities in the future.
3. An dtaitníonn an staidéar leat?
Do you like studying?
Freagra samplach:
Taitníonn an staidéar liom go pointe áirithe. Uaireanta bíonn sé dúshlánach, ach tuigim go bhfuil sé riachtanach chun rath a bhaint amach. Déanaim iarracht cothromaíocht a choinneáil idir staidéar agus scíth a ligean.
I like studying to a certain extent. Sometimes it is challenging, but I understand that it is necessary to achieve success. I try to maintain a balance between studying and relaxing.
Straitéis don Bhéaltriail – Oral Strategy
- Úsáid abairtí iomlána.
- Tabhair cúiseanna (mar go…, toisc go…).
- Luaigh do thuairim (dar liom, is dóigh liom).
- Déan nasc idir an scéal agus do shaol féin.
Making links between the sraith pictiúr and your own life shows maturity and fluency.
Freagra níos forbartha (More Developed Answer):
Ceist: An bhfuil sé ar intinn agat freastal ar an ollscoil?
Freagra:
Tá sé ar intinn agam freastal ar an ollscoil. Cosúil le hAoife sa scéal, tá sprioc shoiléir agam agus táim sásta an obair chrua a dhéanamh chun í a bhaint amach. Creidim go bhfuil an t-oideachas an-tábhachtach chun todhchaí mhaith a chruthú.
I intend to attend university. Like Aoife in the story, I have a clear goal and I am willing to work hard to achieve it. I believe education is very important in order to create a good future.