13: Drochaimsir an Gheimhridh – Athrú Aeráide (Leaving Cert Irish): Revision Notes
13: Drochaimsir an Gheimhridh – Athrú Aeráide
Pictiúr 1: Ag féachaint ar an teilifís
Cur síos:
Tráthnóna fuar amháin, tá Ciarán agus Aoibhín sa seomra suí agus casann siad ar an teilifís. Tá clár faisnéise darb ainm "Primetime" ar siúl. Is é an t-athrú aeráide ábhar an chláir.
One cold evening, Ciarán and Aoibhín are in the sitting room and they turn on the television. A documentary programme called "Primetime" is on. The topic of the programme is climate change.
Dar le hAoibhín, is fadhb mhór chasta é an t-athrú aeráide agus aontaíonn Ciarán léi. Smaoiníonn siad ar na geimhrí crua a bhí againn le blianta beaga anuas.
According to Aoibhín, climate change is a serious and complex problem and Ciarán agrees with her. They think about the harsh winters we have had in recent years.
Pictiúr 2: Geimhreadh an-fhuar
Cur síos:
Sa dara pictiúr, feicimid geimhreadh thar a bheith fuar. Bhí an teocht ocht gcéim faoin reophointe (-8°C).
In the second picture, we see an extremely cold winter. The temperature was eight degrees below freezing point (-8°C).
Bhí sé ag cur sneachta gan stad agus bhí ar dhaoine fanacht sa bhaile. D’ardaigh billí teasa go mór freisin.
It was snowing continuously and people had to stay at home. Heating bills also increased significantly.
Pictiúr 3: Píopaí reoite agus damáiste

Cur síos:
De bharr na dteochtaí ísle, reoigh píopaí uisce agus phléasc siad. Rinneadh damáiste trom do roinnt tithe.
Because of the low temperatures, water pipes froze and burst. Serious damage was done to several houses.
Bhí ar theaghlaigh pluiméir a ghlaoch agus chosain an obair timpeall dhá chéad euro (€200). Ina theannta sin, mhéadaigh an phréimh árachais do roinnt teaghlach.
Families had to call a plumber and the work cost around two hundred euro (€200). In addition, the insurance premium increased for some households.
Pictiúr 4: Crann ag titim
Cur síos:
Sa phictiúr seo, tá gaoth láidir ag séideadh. Mar thoradh ar an stoirm, thit crann mór anuas ar ghluaisteán a bhí ag dul thar bráid.
In this picture, a strong wind is blowing. As a result of the storm, a large tree fell onto a car that was passing by.
Ar ámharaí an tsaoil, níor gortaíodh an tiománaí. Léiríonn sé seo cé chomh contúirteach is atá drochaimsir an gheimhridh.
Fortunately, the driver was not injured. This shows how dangerous severe winter weather can be.
Pictiúr 5: Tuilte i gCorcaigh agus i mBaile Átha Cliath

Cur síos:
I gCorcaigh agus i mBaile Átha Cliath, bhí tuilte tromchúiseacha. Bhí ar dhaoine i gCorcaigh a dtithe a fhágáil agus tarrtháladh iad i mbáid tarrthála.
In Cork and Dublin, there were serious floods. People in Cork had to leave their homes and were rescued in lifeboats.
I mBaile Átha Cliath, bhí na sráideanna faoi uisce agus bhí roinnt gluaisteán beagnach báite.
In Dublin, the streets were flooded and several cars were almost submerged.
Pictiúr 6: Cúiseanna an Athraithe Aeráide
Cur síos:
Sa phictiúr deireanach, feicimid an tsraith ózóin á scriosadh de bharr truaillithe. Dá bharr sin, tá an domhan ag téamh.
In the final picture, we see the ozone layer being destroyed because of pollution. As a result, the world is heating up.
Tá cnapáin oighir sa Mol Thuaidh ag leá. Má leanann sé seo ar aghaidh, beidh níos mó tuilte agus drochaimsir sa todhchaí.
Ice caps in the North Pole are melting. If this continues, there will be more floods and severe weather in the future.
Gan aon dabht, tá ár dtimpeallacht i mbaol agus caithfimid gníomhú anois.
Without a doubt, our environment is in danger and we must act now.
Ceisteanna faoin Sraith Pictiúr
| Ceist | English | Freagra Samplach | Sample Answer |
|---|---|---|---|
| Cad a bhí ar siúl ar an teilifís? | What was on the television? | Bhí clár faisnéise faoi athrú aeráide ar siúl. | A documentary about climate change was on. |
| Cén teocht a bhí ann? | What was the temperature? | Bhí sé ocht gcéim faoin reophointe. | It was eight degrees below freezing. |
| Cén damáiste a rinne an fuacht? | What damage did the cold cause? | Reoigh píopaí agus phléasc siad. | Pipes froze and burst. |
| Cad a tharla don ghluaisteán? | What happened to the car? | Thit crann air le linn na stoirme. | A tree fell on it during the storm. |
| Cad a tharla i gCorcaigh? | What happened in Cork? | Bhí ar dhaoine a dtithe a fhágáil mar gheall ar thuilte. | People had to leave their homes because of floods. |
| Cad atá ag tarlú sa Mol Thuaidh? | What is happening in the North Pole? | Tá cnapáin oighir ag leá. | Ice caps are melting. |
Gramadach (Grammar)
1. Mar + Séimhiú
Mar thoradh – As a result
"Mar" causes lenition.
Example:
Mar + toradh = Mar thoradh
2. An + Ainmfhocal Baininscneach le ‘s’
An tsraith ózóin – The ozone layer
Feminine nouns beginning with “s” take a “t” after “an”.
3. Ár + Urú
Ár dtimpeallacht – Our environment
"Ár" causes eclipsis.
4. Tuiseal Ginideach
Cnapáin oighir – Ice caps
Oighear → Oighir in the genitive case.
Foclóir (Vocabulary)
Téarmaí
- Athrú aeráide – Climate change
- Clár faisnéise – Documentary
- Reophointe – Freezing point
- Tuilte – Floods
- Píopaí – Pipes
- Préimh árachais – Insurance premium
- Sraith ózóin – Ozone layer
- Cnapáin oighir – Ice caps
Briathra Leanúnacha
- Ag séideadh – Blowing
- Ag cur sneachta – Snowing
- Ag leá – Melting
Nathanna Úsáideacha
- De bharr – Because of
- Mar thoradh – As a result
- Gan aon dabht – Without a doubt
- Ba chóir dúinn – We should
Ceisteanna don Bhéaltriail
1. Cad a cheapann tú faoin athrú aeráide?
What do you think about climate change?
Freagra Samplach:
Ceapaim gur fadhb thromchúiseach í. Tá mé buartha faoin todhchaí agus sílim go gcaithfimid athruithe a dhéanamh.
I think it is a serious problem. I am worried about the future and I think we must make changes.
2. Cad is féidir linn a dhéanamh?
What can we do?
Freagra Samplach:
Is féidir linn níos lú fuinnimh a úsáid agus athchúrsáil a dhéanamh go rialta.
We can use less energy and recycle regularly.
3. An ndéanann tú athchúrsáil?
Do you recycle?
Freagra Samplach:
Déanaim athchúrsáil sa bhaile agus ar scoil. Tá boscaí speisialta againn don pháipéar agus don phlaisteach.
I recycle at home and at school. We have special bins for paper and plastic.