4: Mo Cheol Thú! Mo Cheol Sibh (Leaving Cert Irish): Revision Notes
4: Mo Cheol Thú! Mo Cheol Sibh
Nóta Cultúrtha / Cultural Note:
Is féile mhór cheoil thraidisiúnta í Fleadh Cheoil na hÉireann. Tagann ceoltóirí ó gach cearn den tír le páirt a ghlacadh sna comórtais. Is mór an onóir agus an gradam é bua a fháil ag an leibhéal náisiúnta.
Fleadh Cheoil na hÉireann is a major traditional music festival. Musicians come from all parts of the country to take part in competitions. Winning at national level is a great honour and a significant achievement.
Pictiúr 1: An Fógra
Cur síos (Description):
I bpictiúr a haon, feicimid fógra crochta ar an mballa i halla Choláiste Phádraig. Tá dalta óg ag léamh an fhógra go cúramach.
In picture one, we see a notice hanging on the wall in the hall of Coláiste Phádraig. A young student is reading the notice carefully.
De réir an fhógra, beidh an banna ceoil thraidisiúnta ag cleachtadh ag am lóin agus tar éis scoile gach Máirt agus Déardaoin. Tugtar cuireadh do dhaltaí páirt a ghlacadh más mian leo.
According to the notice, the traditional music band will practise at lunchtime and after school every Tuesday and Thursday. Students are invited to take part if they wish.
Pictiúr 2: An Cleachtadh
Cur síos:
Sa phictiúr seo, tá an grúpa i seomra ceoil na scoile agus an cleachtadh ar siúl. Tá siad an-dírithe ar a gcuid ceoil.
In this picture, the group is in the school music room and the practice is underway. They are very focused on their music.
Tá Orla ar an bhfidil, tá Tomás ag seinm na feadóige stáin, agus tá Liam ar an mbodhrán. Tá Bean Uí Dhálaigh i mbun stiúrtha agus ag tabhairt treoracha dóibh.
Orla is on the fiddle, Tomás is playing the tin whistle, and Liam is on the bodhrán. Mrs Daly is conducting and giving them instructions.
Pictiúr 3: Cleachtadh sa Bhaile
Cur síos:
I bpictiúr a trí, feicimid Orla sa bhaile ag cleachtadh léi féin. Tá port nua le foghlaim aici agus tá sí ag déanamh a dícheall.
In picture three, we see Orla at home practising by herself. She has a new tune to learn and she is doing her best.
Tá sí dícheallach agus diongbháilte mar tá comórtas mór ag druidim léi.
She is hardworking and determined because a big competition is approaching.
Pictiúr 4: Fleadh an Chontae
Cur síos:
Sa phictiúr seo, tá an grúpa ag glacadh páirte i bhFleadh an Chontae. Tá slua mór bailithe sa halla agus tá an grúpa ar an stáitse.
In this picture, the group is taking part in the County Fleadh. A large crowd has gathered in the hall and the group is on the stage.
Seinneann siad go cumasach agus molann an moltóir a gcuid ceoil. Fógraítear go bhfuil an chéad áit bainte amach acu.
They play skillfully and the judge praises their music. It is announced that they have won first place.
Pictiúr 5: Fleadh Cheoil na hÉireann
Cur síos:
Faoi dheireadh, sroicheann siad Fleadh Cheoil na hÉireann i Leitir Ceanainn. Tá an áit dubh le daoine agus tá ceol le cloisteáil i ngach áit.
Finally, they reach Fleadh Cheoil na hÉireann in Letterkenny. The place is packed with people and music can be heard everywhere.
Tá ceolchoirm na mbuaiteoirí ar siúl agus is léir go bhfuil an Fhleadh buaite ag an ngrúpa seo. Tá áthas an domhain orthu.
The winners' concert is taking place and it is clear that this group has won the Fleadh. They are overjoyed.
Pictiúr 6: Ceiliúradh sa Scoil
Cur síos:
Sa phictiúr deireanach, tá an grúpa ar ais ar an stáitse i halla na scoile. Tá príomhoide na scoile i mbun óráide.
In the final picture, the group is back on the stage in the school hall. The school principal is making a speech.
Molann sé an grúpa agus gabhann sé buíochas leo as a gcuid oibre dícheallaí agus as a gcomhoibriú. Tugann an lucht féachana bualadh bos mór dóibh.
He praises the group and thanks them for their hard work and cooperation. The audience gives them a big round of applause.
Ceisteanna
| Ceist (Question) | Freagra (Answer) |
|---|---|
| 1. Cad atá ar an bhfógra i bpictiúr a haon? (What is on the notice in picture 1?) | Tá fógra ann faoi bhanna ceoil traidisiúnta agus faoi chleachtadh ag am lóin agus tar éis scoile. (There is a notice about a traditional music band and practice at lunchtime and after school.) |
| 2. Cé atá ag stiúradh an ghrúpa i bpictiúr a dó? (Who is conducting the group in picture 2?) | Tá Bean Uí Dhálaigh ag stiúradh an ghrúpa. (Mrs Daly is conducting the group.) |
| 3. Cad atá Orla ag déanamh i bpictiúr a trí? (What is Orla doing in picture 3?) | Tá sí ag cleachtadh sa bhaile agus ag foghlaim port nua. (She is practising at home and learning a new tune.) |
| 4. Cá bhfuil an grúpa i bpictiúr a ceathair? (Where is the group in picture 4?) | Tá siad ag Fleadh an Chontae agus tá siad ar an stáitse. (They are at the County Fleadh and they are on the stage.) |
| 5. Cá bhfuil siad i bpictiúr a cúig? (Where are they in picture 5?) | Tá siad ag Fleadh Cheoil na hÉireann i Leitir Ceanainn. (They are at Fleadh Cheoil na hÉireann in Letterkenny.) |
| 6. Cad atá ar siúl sa scoil i bpictiúr a sé? (What is happening at the school in picture 6?) | Tá ceiliúradh ar siúl agus tá an príomhoide i mbun óráide. (A celebration is taking place and the principal is making a speech.) |
Gramadach (Grammar)
An Tuiseal Ginideach (The Genitive Case)
Sampla 1: Fleadh an Chontae
- Ainmfhocal: contae
- Sa tuiseal ginideach: an Chontae
- Úsáidtear é tar éis “Fleadh” chun gaol a léiriú.
Sampla 2: Ceolchoirm na mbuaiteoirí
- Ainmfhocal: buaiteoirí
- Le “na” sa tuiseal ginideach iolra: na mbuaiteoirí
An Fhoirm Leanúnach (The Progressive Form)
Struchtúr: ag + ainm briathartha
- ag seinm – playing
- ag cleachtadh – practising
- ag tabhairt treoracha – giving instructions
Sampla:
Bhí siad ag seinm go cumasach.
(They were playing skillfully.)
Urú agus Séimhiú (Eclipsis and Lenition)
Urú tar éis “i”
- i gColáiste Phádraig
- i mbun óráide
Séimhiú tar éis “ó”
- ó Choláiste Phádraig
Foclóir (Vocabulary)
Uirlisí Ceoil
- An fhidil – fiddle
- An fheadóg stáin – tin whistle
- An bodhrán – bodhrán
Téarmaí Ceoil
- Port – tune
- Cleachtadh – practice
- Ceolchoirm – concert
- Moltóir – judge
Cur Síos ar Dhaoine
- Diongbháilte – determined
- Dícheallach – hardworking
- Cumasach – skillful
Frásaí Úsáideacha
- Ag am lóin – at lunchtime
- Tar éis scoile – after school
- Dubh le daoine – packed with people
- I mbun óráide – making a speech
- Bualadh bos – applause
- Áthas an domhain – overjoyed