5: An Ghaeilge – Seoid Luachmhar agus Cuid dár gCultúr (Leaving Cert Irish): Revision Notes
5: An Ghaeilge – Seoid Luachmhar agus Cuid dár gCultúr
Pictiúr 1
Sa chéad phictiúr, feicimid Seán agus Máire ag seasamh taobh amuigh de shiopa ceoil i lár na cathrach. Tá siad ag breathnú ar fhógra crochta ar an doras.
In the first picture, we see Seán and Máire standing outside a music shop in the city centre. They are looking at a notice hanging on the door.
Tá sladmhargadh na Cásca ar siúl agus tá fógra scríofa as Gaeilge le feiceáil go soiléir. Cuireann sé áthas an domhain orthu an Ghaeilge a fheiceáil in úsáid go poiblí.
An Easter sale is on and a notice written in Irish can clearly be seen. They are delighted to see Irish being used publicly.
Socraíonn siad féin an Ghaeilge a chur chun cinn sa phobal. I bhfuinneog an tsiopa, feicimid bosca ceoil, bodhrán, consairtín agus cláirseach.
They decide themselves to promote Irish in the community. In the shop window we see an accordion, a bodhrán, a concertina and a harp.
Pictiúr 2
Sa phictiúr seo, tá Seán agus Máire ina suí os comhair an ríomhaire sa bhaile. Tá sé beartaithe acu dul go dtí an Ghaeltacht chun a gcuid Gaeilge labhartha a fheabhsú.
In this picture, Seán and Máire are sitting in front of the computer at home. They plan to go to the Gaeltacht to improve their spoken Irish.
Tá siad ag lorg eolais faoi chúrsaí Gaeltachta ar líne agus tá siad an-tógtha leis na roghanna atá ar fáil.
They are looking for information about Gaeltacht courses online and they are very impressed with the options available.
Pictiúr 3
Go gairid ina dhiaidh sin, tá siad sa Spidéal. Tá siad ag caint le muintir na háite agus ag cleachtadh a gcuid Gaeilge gach lá.
Soon afterwards, they are in An Spidéal. They are speaking with the locals and practising their Irish every day.
Baineann siad taitneamh agus tairbhe as na himeachtaí éagsúla – céilithe san oíche agus cluichí ar an trá i rith an lae. Tá an ghrian ag scoilteadh na gcloch agus cuireann an aimsir bhreá go mór leis an atmaisféar.
They gain enjoyment and benefit from the various activities – céilís at night and games on the beach during the day. The sun is splitting the stones and the fine weather really adds to the atmosphere.
Pictiúr 4

Tar éis na laethanta saoire, tá siad ar ais ar scoil i mí Mheán Fómhair. Beartaíonn siad ciorcal cainte a bhunú ag am lóin le cabhrú leis na daltaí eile.
After the holidays, they are back at school in September. They decide to set up a conversation circle at lunchtime to help the other students.
Feicimid iad i mbun comhrá as Gaeilge agus daltaí eile páirteach leo. Tá atmaisféar dearfach sa seomra.
We see them chatting in Irish and other students taking part with them. There is a positive atmosphere in the room.
Pictiúr 5
Feicimid Máire ag éisteacht le clár ar Raidió na Gaeltachta. Tá an aip íoslódáilte aici ar a fón agus úsáideann sí í go rialta.
We see Máire listening to a programme on Raidió na Gaeltachta. She has downloaded the app on her phone and she uses it regularly.
Níos déanaí, tá Seán agus Máire ar a sáimhín só os comhair na teilifíse ag féachaint ar chlár ar TG4 agus ag baint sult as.
Later, Seán and Máire are relaxing in front of the television watching a programme on TG4 and enjoying it.
Pictiúr 6
Sa phictiúr deireanach, feicimid iad i dteannta ionadaí ó Chonradh na Gaeilge. Tá sí ag bronnadh gradaim orthu as ucht na hoibre atá déanta acu chun an Ghaeilge a neartú agus a chur chun cinn sa cheantar.
In the final picture, we see them with a representative from Conradh na Gaeilge. She is presenting awards to them for the work they have done to strengthen and promote Irish in the area.
Tá siad an-bhródúil astu féin agus tá an pobal á moladh.
They are very proud of themselves and the community is praising them.
Ceisteanna
| Ceist (Question) | Freagra Samplach (Sample Answer) |
|---|---|
| Cad a spreag Seán agus Máire sa chéad phictiúr? (What inspired Seán and Máire in the first picture?) | Spreag an fógra as Gaeilge iad agus shocraigh siad an Ghaeilge a chur chun cinn. (The sign in Irish inspired them and they decided to promote the Irish language.) |
| Cén fáth ar mhaith leo dul go dtí an Ghaeltacht? (Why do they want to go to the Gaeltacht?) | Ba mhaith leo a gcuid Gaeilge labhartha a fheabhsú agus muinín a fháil. (They want to improve their spoken Irish and gain confidence.) |
| Cad a rinne siad sa Spidéal? (What did they do in An Spidéal?) | Labhair siad le muintir na háite agus ghlac siad páirt i gcéilithe agus i gcluichí ar an trá. (They spoke with the locals and took part in céilís and games on the beach.) |
| Cad é cuspóir an chiorcail chainte? (What is the purpose of the conversation circle?) | Is é cuspóir an chiorcail ná deis a thabhairt do dhaltaí an Ghaeilge a chleachtadh. (The purpose of the circle is to give students an opportunity to practise Irish.) |
| Conas a úsáideann siad na meáin chun an Ghaeilge a neartú? (How do they use the media to strengthen Irish?) | Éisteann siad le Raidió na Gaeltachta agus féachann siad ar TG4. (They listen to Raidió na Gaeltachta and watch TG4.) |
| Cén fáth ar bronnadh gradam orthu? (Why was an award presented to them?) | Mar gheall ar an obair a rinne siad chun an Ghaeilge a chur chun cinn sa scoil agus sa cheantar. (Because of the work they did to promote Irish in the school and the local area.) |
Gramadach
An Tuiseal Ginideach (The Genitive Case)
Samplaí (Examples):
- Sladmhargadh na Cásca – Easter sale
- Raidió na Gaeltachta – Radio of the Gaeltacht
- Ionadaí ó Chonradh na Gaeilge – Representative from Conradh na Gaeilge
Tar éis ainmfhocail eile, téann an dara hainmfhocal sa tuiseal ginideach.
(When two nouns come together, the second noun usually goes into the genitive case.)
An Fhoirm Leanúnach (The Progressive Form)
Struchtúr (Structure): ag + ainm briathartha (verbal noun)
- ag éisteacht – listening
- ag féachaint – watching
- ag cleachtadh – practising
Sampla (Example):
Tá siad ag caint as Gaeilge.
(They are speaking in Irish.)
An Réamhfhocal “chun” (The Preposition “chun” – “in order to”)
Struchtúr (Structure): chun + ainm briathartha
- chun an Ghaeilge a neartú – to strengthen Irish
- chun a gcuid Gaeilge a fheabhsú – to improve their Irish
Úsáidtear “chun” chun cuspóir a léiriú.
(“Chun” is used to express purpose.)
Foclóir
Téarmaí Tábhachtacha
- Sladmhargadh – sale
- Cásca – Easter
- Ciorcal cainte – conversation circle
- Ionadaí – representative
- Gradam – award
- Neartú – strengthening
- Cur chun cinn – promotion
Frásaí Úsáideacha
- An Ghaeilge a chur chun cinn – to promote Irish
- Ag baint tairbhe as – benefiting from
- Ar a sáimhín só – relaxing
- An-bhródúil – very proud