8: An Fhoireann ag Cruthú go hIontach (Leaving Cert Irish): Revision Notes
8: An Fhoireann ag Cruthú go hIontach
Pictiúr 1
I bpictiúr a haon, feicimid beirt chairde, Liam agus Cian, taobh amuigh de Choláiste Naomh Pádraig. Is mí Mheán Fómhair atá ann agus tá fógra crochta ar an mballa ag rá go bhfuil an fhoireann iomána ag lorg imreoirí nua don chomórtas atá le teacht. Deir Liam gur deis mhaith í seo triail a bhaint as an iomáint agus aontaíonn Cian leis. Socraíonn siad labhairt leis an Uasal Mac Cárthaigh, traenálaí na foirne.
In picture one, we see two friends, Liam and Cian, outside St Patrick’s College. It is September and there is a notice hanging on the wall saying that the hurling team is looking for new players for the upcoming competition. Liam says it is a good opportunity to give hurling a try and Cian agrees. They decide to speak with Mr MacCarthy, the team’s trainer.
Pictiúr 2
Sa dara pictiúr, feicimid Liam agus Cian ag caint leis an Uasal Mac Cárthaigh. Cuireann siad ceisteanna air faoin traenáil agus faoin tiomantas atá i gceist. Míníonn sé go mbíonn an traenáil ar siúl dhá lá sa tseachtain i ndiaidh na scoile agus go mbeidh obair chrua i gceist. Geallann na buachaillí go dtabharfaidh siad faoin dúshlán.
In the second picture, we see Liam and Cian speaking with Mr MacCarthy. They ask him questions about training and the commitment involved. He explains that training takes place two days a week after school and that hard work will be required. The boys promise to take on the challenge.
Structure: “ceisteanna a chur air” = to ask him questions
This is a very useful storytelling structure in Irish.
Pictiúr 3
Sa tríú pictiúr, tá an traenáil faoi lánseol ar an bpáirc. Tá na buachaillí ag rith, ag bualadh sliotar agus ag cleachtadh a scileanna. I bhfaiteadh na súl, tá mí Aibreáin ann agus deir an tUasal Mac Cárthaigh go bhfuil bliain iontach caite acu agus obair den scoth déanta acu. Tá siad sa chraobh anois!
In the third picture, training is in full swing on the pitch. The boys are running, striking the sliotar and practising their skills. In the blink of an eye, it is April and Mr MacCarthy says they have had a fantastic year and done excellent work. They are in the final now!
Idiom: “I bhfaiteadh na súl” = in the blink of an eye
This expression is excellent for describing the passage of time.
Pictiúr 4
Cuirtear fógraí suas ar fud na scoile ag fógairt go mbeidh busanna ag imeacht ar a dó a chlog don chluiche ceannais. Iarrtar ar na daltaí tacú leis an bhfoireann agus atmaisféar iontach a chruthú. Imeacht mór a bheidh ann gan amhras.
Notices are put up around the school announcing that buses will leave at two o’clock for the final. Students are asked to support the team and create a great atmosphere. It will be a big event without doubt.
Pictiúr 5
Sa chúigiú pictiúr, tá an cluiche ag lán ama. Faigheann Coláiste Naomh Pádraig an lámh in uachtar ar a gcuid iomaitheoirí agus buann siad an cluiche leis an scór 1-15 go 1-13. Feicimid an corn i lámha Liam agus tá áthas an domhain ar an bhfoireann agus ar a lucht tacaíochta.
In the fifth picture, the match is at full time. St Patrick’s College gains the upper hand over their opponents and wins the match with a score of 1-15 to 1-13. We see the trophy in Liam’s hands and the team and their supporters are overjoyed.
“Áthas an domhain” = extreme joy / overjoyed
Literally “the joy of the world”.
Pictiúr 6

Sa phictiúr deireanach, tá an fhoireann agus an príomhoide bailithe os comhair na scoile. Molann an príomhoide an fhoireann agus deir sé gur éacht iontach atá bainte amach acu. Déanann sé comhghairdeas leis an traenálaí agus leis na himreoirí agus geallann sé cóisir mhór a eagrú dóibh.
In the final picture, the team and the principal are gathered in front of the school. The principal praises the team and says they have achieved something wonderful. He congratulates the trainer and the players and promises to organise a big party for them.
Ceisteanna
| Ceist | English | Freagra Samplach | Sample Answer (English) |
|---|---|---|---|
| Cén mhí atá ann i bpictiúr a haon? | What month is it in picture one? | Is mí Mheán Fómhair atá ann. | It is September. |
| Cad a bhí ar an bhfógra? | What was on the notice? | Bhí fógra ann ag lorg imreoirí nua don fhoireann iomána. | There was a notice looking for new players for the hurling team. |
| Conas a d’éirigh leis an bhfoireann? | How did the team get on? | D’éirigh go hiontach leo agus bhuaigh siad an cluiche ceannais. | They did extremely well and won the final. |
| Cad atá i lámha Liam i bpictiúr a cúig? | What is in Liam’s hands in picture five? | Tá an corn ina lámha. | The trophy is in his hands. |
Gramadach
An Tuiseal Ginideach (The Genitive Case)
Traenálaí na foirne
foireann → foirne
Used to show possession or relationship.
The genitive case shows “of” relationships, e.g. “trainer of the team”.
Briathar + Réamhfhocal (Verb + Preposition)
Déanann sé comhghairdeas leis
déan + comhghairdeas + le
Some Irish verbs require specific prepositions. Learn them as set phrases.
Séimhiú le hAinmfhocail Bhaininscneacha
Cóisir mhór
Feminine noun → adjective lenited
When an adjective follows a feminine noun, it usually takes lenition.
Foclóir
Spórt
- Foireann iomána – hurling team
- Traenálaí – trainer
- Craobh / cluiche ceannais – final
- Lán ama – full time
- Corn – trophy
- Lucht tacaíochta – supporters
- Éacht – achievement
Frásaí Úsáideacha
- Faoi lánseol – in full swing
- An lámh in uachtar – the upper hand / victory
- Áthas an domhain – overjoyed
- I bhfaiteadh na súl – in the blink of an eye
Ag + Ainm Briathartha
- Ag traenáil – training
- Ag bualadh – striking
- Ag tacú – supporting
“ag + verbal noun” is used to describe ongoing action (like “-ing” in English).
An Bhéaltriail
- An imríonn tú spórt? – Do you play sport?
- An raibh do fhoireann riamh sa chraobh? – Was your team ever in a final?
- An bhfuil tábhacht ag baint le spórt ar scoil, meas tú? – Is sport important in school, do you think?