9: Sláinte na nÓg – Seachtain na Sláinte (Leaving Cert Irish): Revision Notes
9: Sláinte na nÓg – Seachtain na Sláinte
Pictiúr 1: Fógra ar an Idirchum
Ag tús na seachtaine, maidin Luain ag leathuair tar éis a naoi, cloistear guth an phríomhoide ar an idirchum.
At the start of the week, on Monday morning at half past nine, the voice of the principal is heard over the intercom.
Fógra speisialta atá aici: Seachtain na Sláinte atá tosaithe sa scoil.
She has a special announcement: Health Week has begun in the school.
Míníonn sí go gcuirfear béim ar shláinte fhisiciúil agus ar mheabhairshláinte na ndaltaí i rith na seachtaine.
She explains that there will be an emphasis on both physical and mental health throughout the week.
Pictiúr 2: Spórt agus Aclaíocht
Mar chuid de na himeachtaí, eagraítear cluiche peile idir daltaí agus múinteoirí i bpáirc na scoile.
As part of the events, a football match is organised between students and teachers on the school pitch.
Níos déanaí, cuirtear ranganna aclaíochta ar siúl i Halla na Scoile agus glacann slua mór daltaí páirt iontu.
Later, fitness classes are held in the school hall and a large number of students take part.
Is léir go mbaineann siad taitneamh agus tairbhe as an aclaíocht.
It is clear that they are enjoying and benefiting from the exercise.
Pictiúr 3: Roghanna Sláintiúla
I gceaintín na scoile, cuirtear béim ar bhia sláintiúil ar nós torthaí úra, íogairt agus arán donn.
In the school canteen, emphasis is placed on healthy food such as fresh fruit, yoghurt and brown bread.
Tá an-tóir ag na daltaí ar na roghanna seo.
These options are very popular among the students.
Mar sin féin, feictear buachaill amháin ag ithe bia gasta agus deoch mhilis aige.
However, one boy is seen eating fast food and drinking a sugary drink.
Is dócha nach dtuigeann sé an dochar a dhéanann an cineál bia seo don tsláinte má itear an iomarca de.
It seems he does not understand the harm this type of food can cause if too much is eaten.
Pictiúr 4: An Siúlóid Urraithe
Chun airgead a bhailiú do threalamh nua, reáchtáltar siúlóid urraithe lá breá grianmhar.
To raise money for new equipment, a sponsored walk is organised on a fine sunny day.
Glacann idir mhúinteoirí agus dhaltaí páirt sa tsiúlóid agus siúlann siad le chéile.
Both teachers and students take part and walk together.
Cruthaíonn an ócáid seo atmaisféar dearfach agus spiorad pobail sa scoil.
The event creates a positive atmosphere and a strong sense of community within the school.
Pictiúr 5: Tábhacht na Meabhairshláinte
Le linn na seachtaine, tugtar cuireadh d’aoichainteoir labhairt leis na daltaí faoi mheabhairshláinte.
During the week, a guest speaker is invited to speak to the students about mental health.
Molann sí dóibh labhairt lena dtuismitheoirí nó lena múinteoirí má bhíonn imní nó strus orthu.
She advises them to speak to their parents or teachers if they feel worried or stressed.
Tá na daltaí ag éisteacht go cúramach leis an gcomhairle thábhachtach seo.
The students are listening carefully to this important advice.
Pictiúr 6: Críoch Dhearfach
Faoi dheireadh na seachtaine, tráthnóna Aoine, labhraíonn an príomhoide ar an idirchum arís.
At the end of the week, on Friday afternoon, the principal speaks over the intercom again.
Molann sí na daltaí as an iarracht agus an rannpháirtíocht a léirigh siad.
She praises the students for the effort and participation they showed.
Deir sí gur éirigh go hiontach leis an tseachtain agus go bhfuil sí fíorbhuíoch do chách.
She says the week was a great success and that she is very grateful to everyone.
Ceisteanna faoin Sraith Pictiúr (Le Freagraí Samplacha)
| Ceist (Irish) | Sample Answer (Irish) | English Translation |
|---|---|---|
| Cad a d’fhógair an príomhoide ag tús na seachtaine? | D’fhógair an príomhoide go raibh Seachtain na Sláinte tosaithe sa scoil agus go gcuirfí béim ar shláinte fhisiciúil agus ar mheabhairshláinte na ndaltaí i rith na seachtaine. | The principal announced that Health Week had started in the school and that emphasis would be placed on students’ physical and mental health throughout the week. |
| Cad iad na gníomhaíochtaí spóirt a eagraíodh? | Eagraíodh cluiche peile idir na daltaí agus na múinteoirí i bpáirc na scoile agus cuireadh ranganna aclaíochta ar siúl i Halla na Scoile freisin. | A football match between students and teachers was organised on the school pitch and fitness classes were also held in the school hall. |
| Cén cineál bia a bhí ar fáil sa cheaintín? | Bhí bia sláintiúil ar nós torthaí úra, íogairt agus arán donn ar fáil sa cheaintín. Mar sin féin, bhí bia gasta ar fáil freisin. | Healthy food such as fresh fruit, yoghurt and brown bread was available in the canteen. However, fast food was also available. |
| Cén fáth ar reáchtáladh an siúlóid urraithe? | Reáchtáladh an siúlóid urraithe chun airgead a bhailiú le haghaidh trealamh nua spóirt don scoil agus chun aclaíocht a chur chun cinn. | The sponsored walk was organised to raise money for new sports equipment for the school and to promote physical exercise. |
| Cad é an chomhairle a thug an t-aoichainteoir? | Mhol an t-aoichainteoir do na daltaí labhairt lena dtuismitheoirí nó lena múinteoirí má bhí imní nó strus orthu agus gan a gcuid fadhbanna a choinneáil istigh iontu féin. | The guest speaker advised the students to speak to their parents or teachers if they were worried or stressed and not to keep their problems to themselves. |
| Conas a chríochnaigh Seachtain na Sláinte? | Chríochnaigh Seachtain na Sláinte ar nóta dearfach nuair a mhol an príomhoide na daltaí as a gcuid iarrachtaí agus dúirt sí gur éirigh go hiontach leis an tseachtain. | Health Week ended on a positive note when the principal praised the students for their efforts and said the week had been a great success. |
Gramadach Thábhachtach
An Briathar Saor (Autonomous Verb)
Used when the doer is not specified.
Reáchtáltar siúlóid urraithe
A sponsored walk is organised.
Cuirtear ranganna ar siúl
Classes are held.
An Tuiseal Ginideach (Genitive Case)
Shows possession or connection.
Seachtain na Sláinte – Health Week
Halla na scoile – The school’s hall
Príomhoide na scoile – The principal of the school
Idir… agus…
Both nouns are lenited when no article is used.
idir mhúinteoirí agus dhaltaí
both teachers and students
Ainm Briathartha (Verbal Noun)
Used with ag for ongoing actions.
ag labhairt – speaking
ag éisteacht – listening
ag siúl – walking
Foclóir Tábhachtach
| Irish | English |
|---|---|
| Idirchum | Intercom |
| Príomhoide | Principal |
| Béim | Emphasis |
| A chur chun cinn | To promote |
| Rang aclaíochta | Fitness class |
| Siúlóid urraithe | Sponsored walk |
| Meabhairshláinte | Mental health |
| Aoichainteoir | Guest speaker |
| Trealamh | Equipment |
| Bia gasta | Fast food |
| Bia sláintiúil | Healthy food |
Ceisteanna don Bhéaltriail
- Cad a dhéanann tú chun fanacht sláintiúil? What do you do to stay healthy?
- An mbíonn gníomhaíochtaí spóirt ar siúl i do scoil? Are sports activities organised in your school?
- An gceapann tú go bhfuil tábhacht ag baint le meabhairshláinte? Cén fáth? Do you think mental health is important? Why?
- An bhfuil fadhb ann sa tír seo le bia gasta, dar leat? Do you think there is a problem in this country with fast food?
- Ar ghlac tú páirt riamh i siúlóid urraithe? Have you ever taken part in a sponsored walk?