Wetenskapmannetjies (Grade 12 NSC Matric Afrikaans FAL): Revision Notes
Wetenskapmannetjies
Agtergrond van die digter
Antjie Krog is op 23 Oktober 1952 in Kroonstad gebore. Sy is 'n belangrike Afrikaanse digter en skrywer wat internasionaal bekend is. Krog het alreeds op skool begin skryf en het daarna agtien versbundels, 'n roman en drie nie-fiksie tekste gepubliseer. Sy is twaalf keer bekroon, beide nasionaal en internasionaal.
Die gedig "Wetenskapmannetjies" kom uit haar eerste bundel, "Dogter van Jefta", wat gepubliseer is toe sy nog op skool was in 1970.
Hierdie gedig was deel van Krog se debuutbundel wat gepubliseer is toe sy slegs 'n skooldogter was, wat haar vroë literêre talent beklemtoon.
Die gedig
Die gedig bestaan uit 21 reëls wat die spreker se negatiewe houding teenoor wetenskaplikes uitdruk:
Wetenskapmannetjies
-
Julle sit onder swart teleskope
-
en kyk na die son
-
tot julle besef dat julle nooit daar sal kom.
-
Pateties bepaal julle dan die ligjare
-
en vertel dat die son as 't ware
-
inkrimp en eendag gaan verdwyn.
-
Ons sit maar hoog op die windpomp
-
en kyk hoe die son sy kop stamp
-
teen die rant
-
hoe hy bloei
-
hoe die vaal lug gloei
-
hoe die bome tot silhoeëtte verskroei.
-
Daarom, liewe menere, teken ek klawertjies
-
tussen my huiswerk, kry ek 26%
-
want ek luister eerder na
-
die verdwaalde korhaan
-
tussen die bossies by die tennisbaan
-
en kwadreer liewer my vreugdes
-
en vind dan die logaritme van my hartseer
-
want syfers bring 'n eensaamheid
-
wat geen mens kan keer.
[Uit: Dogter van Jefta. Human & Rousseau, 1970]
Opsomming
Hierdie gedig kritiseer wetenskaplikes ("Julle") wat die son deur teleskope bestudeer en slegs negatiewe gevolgtrekkings maak. Die spreker neem 'n teenoorgestelde houding in en waardeer die natuur se skoonheid.
Kernsamevatting:
Die spreker sê dat akademie nie so belangrik is as die waardering van die natuur nie. Sy/hy is 'n kind wat na die natuur kyk en dit waardeer sonder om enigiets te verklaar. Vir haar/hom is emosies soos pyn en vreugde belangriker as wetenskaplike terminologie, hoewel sy/hy focus op syfers wat eensaamheid veroorsaak.
Belangrike woordeskat
Hier is sleutelwoorde wat jy moet verstaan om die gedig volledig te waardeer:
Wetenskaplike en tegnologiese terme:
- teleskope - instrumente waarmee voorwerpe wat ver is, bekyk kan word
- ligjare - lengte-eenheid wat deur wetenskaplikes gebruik word
- kwadreer - 'n getal met homself vermenigvuldig (wiskundige term)
- logaritme - wiskundige term wat verwys na die mag waarteen 'n getal verhef moet word
Natuurterme en beelde:
- windpomp - waterpomp met 'n wiel wat deur wind gedraai word
- gloei - rooi of witwarm wees deur verhitting; rooierige skynsel wanneer die son sak
- silhoeëtte - afbeeldings in swart van die bome
- verskroei - deur hitte verbrand
- korhaan - groot grondvoël wat in die oop veld voorkom
Emosionele en simboliese terme:
- pateties - armsalig, bedremmeld, belaglik, jammerdig
- klawertjies - kruidgewas/speelkaart met drie klawers (simboliseer geluk)
- verdwaalde - verloor, die pad byster
- eensaamheid - alleen wees, sonder geselskap
- inkrimp - kleiner word
Digvorm
"Wetenskapmannetjies" kan as 'n vrye vers beskou word omdat dit geen streng formele struktuur volg nie.
Kenmerke van vrye vers in hierdie gedig:
- Die gedig bestaan uit 21 reëls
- Daar is vier strofes wat nie ewe lank is nie
- Die versreëls is nie ewe lank nie
- Daar is geen vaste rympatroon nie, alhoewel daar paarrym in reël 3 en 4 en kruisrym in reël 19 en 21 voorkom
Tema en boodskap
Tema: Die tema van die gedig is die negatiwiteit teenoor wetenskaplikes en die voorkeur vir emosionele ervaring bo analitiese kennis.
Boodskap: Die boodskap is dat 'n mens nie altyd wetenskaplik na die son/natuur moet kyk nie, maar dat ander geluk en vreugde daaruit moet put. Die spreker beklemtoon dat wetenskaplike kennis eensaamheid bring wat niemand kan keer nie.
Beeldspraak en stylfigure
Die gedig gebruik verskeie belangrike stylfigure wat die boodskap versterk:
Apostroof
Voorbeeld van Apostroof:
Reël 13: "Daarom, liewe menere, teken ek klawertjies"
Die spreker praat direk met die wetenskaplikes en is sarkasties. Die woord "liewe" is ironies gebruik omdat die spreker eintlik negatief teenoor hulle voel.
Ironie
Voorbeeld van Ironie:
Reël 14: Die klawertjies bring nie geluk nie wanneer sy toets skryf nie - sy kry 26%
Dit is ironies omdat klawertjies tradisioneel geluk simboliseer, maar dit help nie die spreker akademies nie.
Metafore
Voorbeeld van Metafore:
Reël 18: "kwadreer liewer my vreugdes" Reël 19: "vind dan die logaritme van my hartseer"
Die spreker gebruik wiskundeterme metafories om te verduidelik dat "geluk" en "hartseer" vir haar belangriker is as syfers (wetenskap/wiskunde). Sy transformeer emosies in wiskundige begrippe.
Kontras
Die spreker beklemtoon die verskil tussen "Julle" (wetenskaplikes) en "Ons" (die spreker en haar maats) deur hul verskillende benaderings tot die natuur te kontrasteer. Wetenskaplikes analiseer terwyl die spreker ervaar en geniet.
Toon en stemming
Toon: In die gedig voel die spreker negatief/opstandig teenoor die wetenskaplikes en waardeer die natuur op 'n meer emosionele vlak.
Stemming: Daar heers 'n ernstige, neerhalende, negatiewe en verkleinerende stemming throughout die gedig teenoor die wetenskaplike benadering.
Belangrike punte om te onthou:
- "Wetenskapmannetjies" kritiseer wetenskaplikes wat die natuur op 'n koud, analitiese manier bestudeer
- Die kontrast tussen "Julle" (wetenskaplikes) en "Ons" (natuurliefhebbers) is die kern van die gedig
- Vrye vers - geen vaste rym of metrum nie
- Die tema handel oor die voorkeur vir emosionele ervaring bo wetenskaplike kennis
- Belangrike stylfigure sluit in apostroof, ironie, metafore en kontras
- Die gedig beklemtoon dat wetenskaplike kennis eensaamheid kan veroorsaak