Ken jy die See... (Grade 12 NSC Matric Afrikaans FAL): Revision Notes
Ken jy die See...
Agtergrond
Digter: Uys Krige
Mattheus Uys Krige is op 4 Februarie 1910 in Bontebokskloof gebore en op 10 Augustus 1987 in Hermanus oorlede. Hy was 'n veelsydige Suid-Afrikaanse kunstenaar wat bekendheid verwerf het as skrywer, digter, dramaturg, vertaler, rugbyspeler en oorlogskorrespondent.
Uys Krige se veelsydigheid as kunstenaar het hom onderskei as een van Suid-Afrika se mees talentvolle literêre figure. Sy werk as oorlogskorrespondent het ook sy digte beïnvloed deur sy ervarings van konflik en menslike stryd.
Letterkundige prestasies
Uys Krige het ses digbundels, ses prosabwerke en ses dramas gepubliseer. Hy het verskeie prestigieuse toekennings ontvang:
- Akademieprys vir Vertaalde Werk: 1951, 1956, 1969, 1971, 1972, 1981
- Hertzogprys: 1974 (Poësie), 1985 (Drama)
Hierdie toekennings bewys sy bydrae tot beide gedigvertalings en dremavertalings in die Afrikaanse letterkunde.
Die volledige gedig
Die gedig bestaan uit 40 reëls wat die gesprek tussen 'n visserman en 'n "Meneer" uitbeeld:
Gedigaanhaling: Openingsreëls
Ken jy die see, Meneer, ken jy die see? Hy lyk nou soos jou voorstoep blinkgeskuur en kalm soos min dinge hier benee, maar hy's gevaarliker as vlam of vuur.
Dan sê jy nog, Meneer, die vis is duur.
Die gedig gaan voort met beskrywings van die see se verskillende gesigte - van kalm en vredig tot stormrig en gevaarlik. Die visserman vertel van die gevare wat hy en sy kollegas in die gesig staar, insluitend storms, dood en die konstante bedreiging van die oseaan.
Opsomming
Hierdie gedig handel oor 'n visserman wat ongelukkig is met 'n welvarende man wat hy as "Meneer" aanspreek. Die visserman verduidelik waarom vis so duur is deur die gevare van sy werk te beskryf.
Die gedig kan as 'n alleenspraak (monoloog) beskou word waarin die visserman 'n gesprek voer met die man oor viskoste. Daar is progressie in die gedig - die see word eers as kalm beskryf, maar verander later na 'n gevaarlike krag wat mense se dood veroorsaak.
Die kontras tussen die see se misleidende kalmte en sy ware gevaarlikheid vorm die kern van die gedig se boodskap. Hierdie teenstelling beklemtoon hoe mense dikwels die ware koste van sekere beroepe onderskat.
Belangrike woorde in die gedig
Die verstaan van hierdie Afrikaanse woorde is noodsaaklik om die gedig se volle betekenis te begryp. Let veral op hoe die digter ou Afrikaanse woorde gebruik om 'n outentieke stemming te skep.
| Woord | Betekenis |
|---|---|
| benee | onder |
| bries | ligte windjie |
| bulderende | woeste, rasende, wilde wind |
| buur | buurman/persoon wat langs jou bly |
| kelder | vernietig |
| pal | gedurig/altyd |
| sprokkel | droë stukkie tak of 'n splintertjie hout |
| guur | onaangename/onaangename weer |
| waansin | nie reg dink nie/mal; verskriklike storm |
| kuur | medisyne |
| hellevuur | die vuur van die hel; gevaarlik |
| ingewande | binnegoed in die liggaam |
| misstappie | foutjie |
| gluur | kwaai aankyk |
| tromp-op | reguit |
| tuur | kyk stip na/staar |
Digvorm
Die gedig het twee belangrike strukturele kenmerke:
Monoloog/alleenspraak
Hierdie gedig kan as 'n monoloog of alleenspraak beskou word waar die visserman met 'n afwesige man/koper van die vis praat. Die visserman rig sy woorde regstreeks tot die "Meneer" om sy frustrasie uit te druk.
In 'n monoloog praat 'n enkele karakter ononderbroke, terwyl die ander persoon nie antwoord nie. Dit skep die indruk dat ons slegs een kant van die gesprek hoor, wat die visserman se isolasie beklemtoon.
Ballade-vorm
Die gedig is ook 'n ballade wat bestaan uit kwatryne (strofes van vier reëls) gevolg deur 'n refrein. Die kwatryne maak gebruik van kruisrym wat 'n musikale kwaliteit aan die gedig gee.
Die ballade-vorm is tradisioneel gebruik vir verhale wat van geslag tot geslag oorgedra word. Krige se gebruik van hierdie vorm beklemtoon dat die visserman se verhaal 'n universele waarheid oor menslike stryd verteenwoordig.
Tema en boodskap
Tema
Die hooftema van die gedig fokus op die waarheid dat elke mens moet besef dat die lewe kosbaar is, veral die lewe van 'n visserman. Die see dui ook op die verskillende maniere waarop die lewe mense hanteer - soms rustig en soms stormrig.
Boodskap
Die mens moet nooit die natuur onderskat nie. Dit gaan meer oor die verhouding tussen visserman en koper wat wel weet van die gevare, maar wat afsydig bly van die werklike realiteit. Die boodskap beklemtoon die gaping tussen diegene wat die werk doen en diegene wat die voordele geniet sonder om die offers te verstaan.
Die gedig spreek 'n breër sosiale kwessie aan - hoe die welvarende klasse dikwels nie die werklike koste verstaan van die goedere en dienste wat hulle gebruik nie. Die visserman se frustrasie verteenwoordig die stem van alle werkers wat gevaarlike werk doen.
Beeldspraak en stylfigure
Die digter gebruik verskeie beeldspraaklike tegnieke om sy boodskap oor te dra:
Voorbeelde van Beeldspraak in die Gedig
Vergelykings: Die see word vergelyk met 'n "voorstoep blinkgeskuur" om die misleidende kalmte te toon
Personifikasie: Die see kry menslike eienskappe - dit kan "gevaarlik" wees en mense "vat"
Metafore: Die see word as 'n lewende entiteit voorgestel wat die lewens van vissermanne bedreig
Herhaling: Die refrein "Dan sê jy nog, Meneer, die vis is duur" beklemtoon die frustrasie van die visserman
- Vergelykings: Die see word vergelyk met 'n "voorstoep blinkgeskuur" om die misleidende kalmte te toon
- Personifikasie: Die see kry menslike eienskappe - dit kan "gevaarlik" wees en mense "vat"
- Metafore: Die see word as 'n lewende entiteit voorgestel wat die lewens van vissermanne bedreig
- Herhaling: Die refrein "Dan sê jy nog, Meneer, die vis is duur" beklemtoon die frustrasie van die visserman
Toon en stemming
Toon
Die toon is morbied en treurig vanweë die see wat gevaarlik is. Die vissermanne kry vis uit die see, maar die see neem soms die lewe van 'n visserman in die proses. Hierdie spanning skep 'n sombere atmosfeer deur die hele gedig.
Stemming
Die stemming is dus ook hartseer en ongelukkig. Die leser voel simpatie vir die visserman se situasie en verstaan waarom hy gefrustreerd is met mense wat nie die ware koste van sy werk waardeer nie.
Die verskil tussen toon en stemming:
- Toon verwys na die digter se houding teenoor die onderwerp
- Stemming verwys na die emosie wat by die leser opgewek word
In hierdie gedig skep Krige se morbied toon 'n hartseer stemming by die leser.
Sleutelpunte om te Onthou:
- "Ken jy die See..." is 'n ballade in die vorm van 'n monoloog waar 'n visserman met 'n welvarende man praat
- Die hooftema handel oor die kostbaarheid van 'n visserman se lewe en die gevare van die see
- Die refrein "Dan sê jy nog, Meneer, die vis is duur" beklemtoon die visserman se frustrasie
- Die digvorm kombineer kwatryne met 'n herhalende refrein om 'n musikale kwaliteit te skep
- Die toon is morbied en treurig, wat die harde realiteit van 'n visserman se lewe beklemtoon